Katika mijadala ya hivi karibuni kuhusu uhusiano wa Tanzania na Urusi, kumekuwa na sauti zinazotafsiri kuimarika kwa ushirikiano huo kama ishara ya mabadiliko ya msimamo wa Tanzania dhidi ya washirika wake wa jadi wa Magharibi. Tafsiri hii si sahihi kihistoria, kisera wala kimkakati. Ukweli ni kwamba Tanzania imekuwa na uhusiano wa karibu na Urusi kwa zaidi ya nusu karne, na kuimarisha mahusiano hayo leo ni mwendelezo wa sera ya muda mrefu ya kutanguliza maslahi ya taifa katika mazingira yanayobadilika ya dunia.
Msingi wa mahusiano ya Tanzania na Urusi ulijengwa wakati wa Baba wa Taifa, Mwalimu Julius Nyerere. Katika kipindi cha harakati za ukombozi wa Afrika na mapambano dhidi ya ukoloni na ubaguzi wa rangi, Umoja wa Kisovieti ulikuwa miongoni mwa washirika waliotoa msaada wa kisiasa, kielimu na kiufundi kwa mataifa mengi ya Afrika, ikiwemo Tanzania. Mahusiano hayo hayakujengwa kwa misingi ya utegemezi, bali kwa misingi ya kuheshimiana, mshikamano na maendeleo ya pamoja.
Hata hivyo, ni muhimu kuelewa kwamba Mwalimu Nyerere hakuwahi kuijenga Tanzania katika msingi wa kutegemea upande mmoja wa dunia. Ingawa Tanzania ilishirikiana kwa karibu na nchi za Mashariki katika baadhi ya maeneo, pia ilijenga mahusiano mazuri na nchi za Magharibi, Asia, Mashariki ya Kati na sehemu nyingine za dunia. Huo ndio ulikuwa moyo wa sera ya kutofungamana na upande wowote (Non-Aligned Movement) ambayo Tanzania iliitetea kwa nguvu kubwa katika jukwaa la kimataifa.
Leo, zaidi ya miaka sitini baada ya uhuru, mantiki hiyo bado ina umuhimu mkubwa.
Dunia ya sasa imebadilika. Vita Baridi vimekwisha, lakini ushindani wa kimataifa umechukua sura mpya. Ushindani wa leo unahusu teknolojia, nishati, minyororo ya ugavi, usalama wa chakula, uwekezaji, masoko na ushawishi wa kiuchumi. Katika mazingira haya, taifa lolote linalotaka kufanikiwa haliwezi kujifungia katika kambi moja ya washirika.
Katika dunia yenye ushindani mkubwa wa kiuchumi, nchi inayotegemea mshirika mmoja hujiweka kwenye hatari ya mabadiliko ya kisiasa, kiuchumi au kijiografia. Mabadiliko ya serikali katika nchi washirika, migogoro ya kimataifa, vikwazo vya kiuchumi au misukosuko ya masoko vinaweza kuathiri kwa haraka ustawi wa taifa linalotegemea chanzo kimoja cha uwekezaji, biashara au teknolojia.
Ndiyo maana Tanzania inapaswa kuendelea kujenga mtandao mpana wa ushirikiano wa kimataifa. Uhusiano mzuri na Urusi haupaswi kuonekana kama mbadala wa mahusiano na Marekani. Vivyo hivyo, ushirikiano na China hauondoi umuhimu wa Umoja wa Ulaya. Mahusiano na India, Uturuki, nchi za Ghuba, Korea Kusini, Japan na washirika wengine yanapaswa kuonekana kama sehemu ya mkakati mpana wa kulinda maslahi ya taifa.
Kwa mtazamo wa kimkakati, kuwa na washirika wengi kunaleta faida kadhaa. Kwanza, kunapanua vyanzo vya uwekezaji na teknolojia. Pili, kunapunguza hatari za kutegemea soko au mfadhili mmoja. Tatu, kunaimarisha uwezo wa Tanzania kujadiliana mikataba yenye manufaa zaidi kwa sababu taifa lenye chaguo nyingi huwa na nguvu kubwa zaidi mezani. Nne, kunalinda uhuru wa kisera kwa kuhakikisha kuwa maamuzi ya taifa hayaamuliwi na shinikizo kutoka upande mmoja pekee.
Katika muktadha huu, ushirikiano na Urusi unaweza kuwa na mchango muhimu katika sekta za nishati, elimu ya juu, sayansi, teknolojia, kilimo, madini na biashara. Lakini mafanikio ya ushirikiano huo hayatapaswa kupimwa kwa msingi wa kisiasa pekee. Kipimo cha msingi kinapaswa kuwa manufaa yanayopatikana kwa Watanzania—ajira zinazozalishwa, uwekezaji unaoingia, teknolojia inayohamishwa na thamani inayoongezwa katika uchumi wa taifa.
Diplomasia ya karne ya 21 si kuhusu kuchagua marafiki na maadui wa kudumu. Ni kuhusu kutambua maslahi ya kudumu ya taifa. Washirika wanaweza kutofautiana, mazingira yanaweza kubadilika, lakini jukumu la serikali ni moja: kutafuta kila fursa inayoweza kuimarisha ustawi wa wananchi wake.
Tanzania imefanikiwa kwa muda mrefu kwa sababu imekuwa sauti ya busara, uhuru na usawa katika siasa za kimataifa. Kuendelea kushirikiana na Urusi, huku ikidumisha na kuimarisha mahusiano yake na Marekani, Ulaya, China na dunia nzima, si dalili ya kuyumba kwa sera za nje. Kinyume chake, ni uthibitisho kwamba Tanzania inaendelea kufuata falsafa ileile iliyoasisiwa na Mwalimu Nyerere—sera ya nje inayotawaliwa na maslahi ya taifa, si mashinikizo ya kambi za kimataifa.
Katika zama hizi za mabadiliko makubwa ya nguvu za dunia, busara ya Tanzania haipaswi kuwa kufunga milango, bali kuifungua kwa kila mshirika anayeheshimu mamlaka yake na kuchangia maendeleo yake. Taifa huru halichagui kati ya fursa; linazitumia zote kwa manufaa ya wananchi wake.
